Aangenaam!

Het staafje is nog niet in de prullenbak gekieperd of de nieuwe papa en mama staan al voor hun eerste gezamenlijke taak als ouders: het kiezen van een naam. En dat is vaak geen sinecure! Je kunt er gevoeglijk vanuit gaan dat de jongensnaam die je reeds vanaf je 12e je toekomstige zoon had toebedeeld nou juist de naam is van de Nemesis van de middelbare school van je man. En Bertha naar haar lieve, oude tante? Yegh!

“What’s in a name?”, liet Shakespeare Juliet declameren. “That which we call a rose, by any other name would smell as sweet.” Goeie vraag van hem (of van Juliet, het is maar hoe je het bekijkt). Wat maakt het nou uit hoe iets heet?

Een roos ruikt toch wel lekker, al zou je het een drol noemen, en Godfried was net zo lief als-ie Jayden zou heten. Maar aan de andere kant hoor je ook vaak: nomen est omen. Vrij vertaald: je naam bepaalt je lot. Wat nu?

Het Meertens Instituut publiceert sinds vorig jaar de Nederlandse Voornamen bank online, een databank met informatie over zo’n 500.000 voornamen die sinds 1880 in Nederland zijn gebruikt: www.meertens.knaw.nl/nvb. Hartstikke leuk om je eigen naam eens op te zoeken! Heet je Jan en ben je geboren in 1946? Dan ben je een van de 7471 jongens die dat jaar deze naam kregen. En – echt waar! – er zijn nog tientallen Petronella’s geboren in het afgelopen decennium. Ook leuk om op te zoeken: ‘besmette’ namen. Zelfs (of juist?) na de oorlog zagen er nog talloze Adolfs het levenslicht. Ondenkbaar in Duitsland; daar was het tot 2007 verboden die naam aan je kind te geven. Dat zegt toch wel heel veel over het belang dat we hechten aan iemands naam.

Van de kermis

We krijgen vrijwel meteen een beeld van iemand als we weten hoe hij of zij heet. Leeftijd, sociale en/of culturele achtergrond, de mate waarin de ouders van drugs/motorracen/literatuur/balletdansen en wat dies meer zij houden. Olivier doet aan hockey, Claudia en Jeroen zijn dertigers (richting veertig), de ouders van Maria Juana hebben die naam waarschijnlijk in een zekere staat verzonnen, die van Lolita hielden van Nabokov (of piepjonge seksgodinnen)  Esmeralda is van de kermis en Shurinda van de Antillen. Stigmatiserend? Zeker! Maar wedden dat ook jijzelf en jouw
kind zo makkelijk te plaatsen zijn?

Stinkende lastpost

Uit een onderzoekje dat in 1995 gedaan is blijkt het waarom van de naamkeuze van ouders (bron: Meertens Instituut). Helemaal bovenaan de lijst staat het vernoemen naar familie. Daaronder de mooie klank van de naam (dit geldt vooral voor meisjes), gevolgd door ‘mooie naam’ en ‘leuke naam’. Een kleine hoeveelheid van de kinderen
heeft een ongewone of buitenlandse naam gekregen, en vernoemen naar een idool komt weer nog minder voor. Enkele ouders vinden het belangrijk dat de naam van hun kind past bij die van zijn of haar broers en zussen, en tot slot zijn er ouders die hun kind perse een Nederlandse naam willen geven.

Grappig genoeg wordt de betekenis van de naam zelden genoemd als het om de
naamskeuze gaat. Terwijl het toch wel handig is om die even te checken voordat je je kind er levenslang mee opzadelt. Een stoer klinkende exotische naam die je voor je zoon bedacht hebt, betekent misschien wel ‘lieflijke roos’ in de herkomsttaal. Of –erger! – stinkende lastpost. (Hoewel die laatste betekenis hem waarschijnlijk vaker eer aan doet dan die eerste.) Heel veel namen die Nederlanders aan hun kinderen geven hebben hun oorsprong in de bijbel.

Dat geldt ook voor een groot deel van de meeste populaire namen die tegenwoordig gegeven worden aan onze pasgeborenen (zie kader). Jesse? Dat betekent ‘Jahweh is’. Daan? Deze naam is afgeleid van de naam Daniël, welke ‘mijn rechter is God’ betekent. Eva? De vrouw van Adam. Dat ze door haar schuld uit het Paradijs zijn verjaagd vormt voor de ouders die hun dochter zo noemen blijkbaar geen beletsel. Terwijl de Bijbelse naam Judas (de verrader van Jezus) juist weer buitengewoon onpopulair is (<0.0001% volgens het Meertens Instituut). Sommige namen zijn letterlijk woorden in onze taal die we misschien wel dagelijks gebruiken. Roos, Vlinder en Iris, om er een paar te noemen. Alle drie hebben een lieflijke, zoete betekenis. En wat te denken van het pretentieuzere (Engelse) Destiny (bestemming), Justice (rechtvaardigheid) en Chastity (eerbaar). Je zult er maar naar moeten leven…

Let er bij het geven van een buitenlandse naam trouwens wel op dat deze goed uitspreekbaar is in het Nederlands. Zonde als Jack ‘Sjek’ wordt, en Giuseppe
en Jorge zullen wel heel vaak moeten uitleggen hoe je hun naam moet uitspreken.
Trouwens, als je achternaam De Wit is of Jansen dan kan de combinatie met Conceptión wat raar klinken. Sowieso verwacht je bij een heel donker kind geen Froukje, en bij Hollands welvaren geen Kwabena…

Heiligenverering

“Hoi! Ik ben op zoek naar leuke echt Antilliaanse babynamen, zowel voor een jongen als voor een meisje”, vraagt Cherinda digitaal om hulp. Juancho, Shereidison, Jayromar, Shurantley, Jeanevive, Gwendeline en Kiyana, somt iemand op. (Ze zijn nog niet zo opgepikt, getuige de Nederlandse Voornamenbank.)

Niet alleen Antillianen, ook Nederlanders kunnen er wat van: zelf een naam bedenken. Hoe komt het toch dat wij steeds creatiever worden in het verzinnen
van namen terwijl de gemiddelde Griek nog steeds Jorgos of Nikos lijkt te heten en de oudste Marokkaanse zoon steevast een Mohammed is?

Heel veel van onze namen hebben te maken met het Christendom en de  heiligenverering. Vóór de Middeleeuwen droeg men hier vooral Germaanse namen, zoals Hadewig en Everhard. Vanaf de twaalfde eeuw kregen steeds meer Nederlandse kinderen heiligennamen, die een Griekse of Hebreeuwse achtergrond hadden. Waarom koos men steeds vaker voor zo´n toen uitheemse naam? Daar zijn allerlei verklaringen voor, maar het lijkt er vooral op dat het een kwestie van mode was.

Tot ongeveer 1960 werden in Nederland steeds dezelfde, bekende namen aan kinderen gegeven. Protestantse baby’s kregen echte Hollandse namen zoals
Willem en Trijntje, Katholieke kindjes kregen eerder de Latijnse vorm daarvan: Wilhelmus en Catharina. Dit waren dan de officiële namen; voor dagelijks gebruik werden bijvoorbeeld de roepnamen Wim en Greetje in het leven geroepen.

Mevrouw Post van Gisteren

Altijd lachen: de grappige combinaties van voor- en achternamen, al dan niet via het huwelijk verworven. Überpubers Coen Swijnenberg en Sander Lantinga hebben in hun dagelijkse radioprogramma De Coen & Sander Show op 3FM een jaarlijks terugkerende ‘competitie’: de Schaamnaam. De winnaar van 2010: Con Domen. Die won van onder meer Piet Saman, Justin Case, Klaartje Komen en Metje Hol. Minder puberaal maar minstens zo leuk: Dick Sack, Mevrouw Post van Gisteren, W.C. Pot en Peter Celie. Andere pareltjes: K. Bouter, A. Nus, Constant Lam en Anna Nas. Ook leuk: namen in combinatie met een beroep. Wat te denken van royaltyverslaggever Peter van der Vorst, weervrouwen Diana Woei en Monique Somers en bankier
Rijkman Groenink? Of makelaar Huisman, kapper Kaal en huisarts Griep…

Dat men steeds in dezelfde vijver bleef vissen had alles te maken met vernoeming.
Hiervoor golden vaak streekgebonden regels, zoals dat de oudste zoon vernoemd werd naar de vader van de vader en de eerste dochter naar de moeder van de vader of de moeder. Bij het tweede kind was dan de ‘andere kant’ aan de beurt. Op een gegeven moment ben je aan de ooms en tantes toe, en overledenen kregen vaak voorrang. En zo waren er nog meer vernoemingsregels. Vanaf de jaren zestig van de
vorige eeuw werd het steeds gebruikelijker om zelf een naam te verzinnen, vernoemen kon altijd nog in de tweede of derde naam. Vanaf die tijd was er ook nauwelijks nog een onderscheid tussen officiële namen en roepnamen.

Ongepast en zielig

In de 21e eeuw aanbeland worden we dus almaar creatiever als het gaat om het verzinnen van een naam. Maar: de staat accepteert niet elk verzinsel.

Wat zijn de grenzen van wat kan en mag? In Nederland zijn er maar twee beletsels. Voornamen die ook als achternaam in gebruik zijn en voornamen die ‘ongepast’ zijn kunnen worden afgewezen. Maar wat is ‘ongepast’? In de praktijk wordt een voornaam zelden afgewezen. Een voorbeeld van een door de ambtenaar geweigerde voornaam is Miracle of Love, in 1997 als derde naam opgegeven. De ouders startten een gerechtelijke procedure, waarna de naam alsnog werd geaccepteerd. Wel moest
de spellingswijze worden veranderd in Miracle-of-Love.

In andere landen gelden andere regels. In de Verenigde Staten is er geen enkele
beperking. Dus is het daar mogelijk geweest dat drie kinderen in één gezin de namen Adolf Hitler, JoyceLynn Aryan Nation en Honszlynn Himler Jeannie (vernoemd naar SS’er Heinrich Himmler) kregen. Zoals gezegd, dit zou ontdenkbaar zijn in Duitsland, waar het tot voor kort verboden was je kind Adolf te noemen. In Duitsland gaan ze sowieso wat verder in hun restricties: de naam mag ‘geen gevaar opleveren voor het
welzijn van het kind’, en daarnaast moet deze het geslacht van het kind reflecteren.
Hier dus geen stoere Daantjes en Nikkies met staartjes! Maar ook geen zielige Dweezils, Moxies en Talula Does The Hula From Hawaii’s (allen uit het leven gegrepen)… Een hele andere situatie is die in Marokko, waar een namenlijst bestaat waar ouders uit moeten kiezen. Deze onvrijheid zorgde een paar jaar geleden voor veel ophef. Voor de Nederlandse Marokkaan die een enigszins Nederlands klinkende naam zou willen kiezen zit er weinig anders op dan een zoon Adam te noemen en een
dochter Miriam of Sara.

Fun!

Kom je er echt niet uit? Geen nood aan de man; je kunt altijd nog proberen de naam te veranderen. In Engeland gaat dat heel makkelijk. Voor het luttele bedrag van maximaal £ 35 (ongeveer voornamen € 42) kun je hier je naam (en die van je kind) wijzigen door middel van een zogenaamde deed-poll. In 2010 zijn er 54.000 van deze gerechtelijke documenten verstrekt.

Er zijn allerlei restricties aan verbonden, maar fun names mogen wel! Jaarlijks zijn er honderden Britten die gebruik maken van deze kans. Blazing Inferno, Monkey Skunky, We Beat The Scum One-Nil (Leeds United won!), Mike Moonshine en Missy Pixie Bubble hebben er de krant mee gehaald.

Helaas, slecht nieuws voor hen die de Britse humor wel weten te waarderen: in Nederland gaat het allemaal een stuk moeizamer. Hier bepaalt de rechter of je naam mag worden veranderd, en die staat dat lang niet altijd toe. Dus toch maar goed je best doen, ouders!

Hoewel the rich and famous die onze media domineren soms wel een stempel drukken op onze naamkeuze, zijn er enkele die je - goddank - niet vaker hoort:

Jermajesty - zoon van zanger Jer maine Jackson
Kal-el (de ‘Kryptonese’ geboorte naam van Superman) - zoon van acteur Nicolas Cage
Princess Tiaamii – dochter van model Jordan en zanger Peter Andre
Moxie Crimefighter - dochter van illusionist Penn Jillette
Apple - dochter van actrice Gwyneth Paltrow en zanger Chris Martin
Buddy Bear, Poppy Honey, Daisy Boo en Petal Blossom Rainbow - kinderen van tv-kok Jamie Oliver
Dweezil en Moon Unit - zoon en dochter van muzikant Frank Zappa 
Heavenly Hiraani Tiger Lily - dochter van tv-precentatrice Paula Yates en zanger Michael Hutchence
Rolls Roys - zoon van positiviteits goeroe Emile Ratelband
Pilot Inspektor - zoon van acteur Jason Lee