Als onze kinderen groot zijn...

Als ouder ben je met niets anders bezig dan met de toekomst van je kinderen. Alleen, doorgaans denken we niet verder dan een paar dagen of hooguit een paar weken vooruit. Maar, hoe ziet de wereld van onze kinderen er over een jaar of dertig uit? Zullen ze ons dankbaar zijn voor de wereld die we hen nalaten of worden ze straks boos omdat wij hun pensioen opsouperen? Rekels pakt de glazen bol en schetst de wereld van onze volwassen kinderen.

Oh ja, aanstaande zaterdag heeft ze dat verjaardagsfeestje. Wordt ze gehaald of gebracht? En wij hebben op zondagavond een borrel-met-barbecue zónder kinderen: heb jij de oppas al gebeld? En de week daarna is het vakantie. Wat doen we dan? Gaan we zelf met hen weg of gaan ze naar de naschoolse? De meeste ouders overleggen zich suf over de agenda van de kinderen. Vaak gaan ze er op zondagavond even voor zitten om te kijken hoe al die zwemlessen, judotrainingen, feestjes, logeerpartijen en roostervrije dagen in de beide agenda’s zijn te persen. Maar wie staat er weleens stil bij de agenda van het jaar 2030 of 2040? Hoe ziet de wereld eruit wanneer onze kinderen volwassen zijn en wij ouders – hopelijk – een puntje in hún agenda zijn? Zijn de Chinezen dan oppermachtig in de wereld? Heeft Baidu, de populairste Chinese zoekmachine, dan de plaats ingenomen van Google? Of lachen onze kinderen ons smakelijk uit om de primitieve manier waarop wij vroeger trefwoorden intypten en vervolgens een keuze maakten uit een lange lijst, door reclame vervuilde en door een onzichtbaar algoritme samengestelde lijst met zoekresultaten? En laten ze ons met een minzame grijns op het gezicht de werking zien van hun gepersonaliseerde smart agents die, voorzien van gedetailleerde gebruikersprofiel, het web afspeuren en alleen de resultaten laten zien die echt relevant zijn.

Wichelroedelopers
Hoe kunnen we een betrouwbaar beeld krijgen van de wereld van morgen? Lastige vraag. In de afgelopen eeuwen heeft de wetenschap menige lastige vraag voor ons opgelost, maar de toekomst voorspellen blijft vooralsnog het terrein van astrologen, wichelroedelopers en andere types die zich op van alles behalve op feiten baseren. Ja, over dertig jaar vragen onze kinderen ons ongetwijfeld “Wat wil je precies weten?” wanneer we hen vragen hoe de toekomst eruit ziet. Ze tikken onze vraag in een app en hopsakee, het antwoord rolt eruit met een te verwaarlozen onnauwkeurigheidsmarge. Maar, zover is het nog niet. Wij willen nú weten hoe het er straks uitziet. Om deze vraag enigszins betrouwbaar te kunnen beantwoorden, hakken we de vraag op in drie deelvragen en schetsen achtereenvolgens de toekomst in drie cruciale kwesties: relaties en gezin, geld en natuur en milieu.

De toekomst van relaties
In 1998 maakte regisseuse Marijke Jongbloed de vierluik Fatal Reaction over hoogopgeleide vrouwen in New York, Bombay, Moskou en Singapore. Ondanks hun grote culturele verschillen deelden de vrouwen een overeenkomst: ze raakten niet aan de man. Toen we ruim tien jaar geleden naar deze documentaire-reeks keken, konden we nog “Ach gut, wat zielig voor die vrouwen” roepen, maar intussen ligt het materiaal voor een Fatal Reaction: Amsterdam of, pak ‘m beet, Fatal Reaction: Zwolle voor het oprapen. Want ook in Nederland blijven inmiddels veel hoogopgeleide vrouwen alleen en deze trend zet de komende decennia stevig door. CBS-demograaf Jan Latten, die deze materie grondig bestudeerde en er het boek Liefde à la Carte over schreef, meent zelfs dat deze trend de samenleving ‘dramatisch zal veranderen’. Punt is: vrouwen worden massaal hoger opgeleid dan mannen en ze willen een man die even goed of hoger is opgeleid. ‘Een man met gespreksstof, een goed inkomen en een hogere kans op intelligente kinderen,’ aldus Latten. Heb je een slim zoontje, dan is zijn bedje straks letterlijk gespreid: hij heeft de meiden straks voor het uitkiezen. Maar heb je een slimme meid, dan mag je in je handen wrijven als ze er in slaagt jou kleinkinderen te bezorgen.

En als ze al moeder wordt, dan is de kans behoorlijk groot dat jullie kleinkind is bevaderd door een tweedehands man: een hoogopgeleide gescheiden man die bij je tien jaar jongere dochter een tweede leg creëert. Wen er maar vast aan. Bij de lager opgeleiden is de situatie precies andersom. Hier zijn de mannen royaal in de meerderheid, zozeer zelfs dat het risico bestaat dat een grote groep mannen langs de zijlijn komt te staan. Deze ‘dolende mannen’, zoals demograaf Latten ze noemt, zullen vaker werkloos zijn, geen partner vinden en nooit kinderen krijgen. ‘Ze zullen hooguit een rol spelen als toyboy voor de seksbehoefte van al die hoogopgeleide dames.’ Kortom, op de toekomstige liefdesmarkt nemen de spanningen scherp toe. Huwelijk en samenwonen zullen steeds vaker stranden. In 2030 zal het aantal singles stijgen van 2,6 miljoen (nu) tot 3,4 miljoen (straks). Het wordt inderdaad liefde à la carte: elk individu stelt uit het aanbod het menu samen dat het best bij hem of haar past. Nee, het is geen vrolijk vooruitzicht voor ons ouders. Wat kunnen we nu doen met deze wijsheid? Onze meisjes dom houden en de jongens de boeken in duwen? Of hen grootmoeders onverslijtbare cliché blijven voorhouden dat het in de liefde niet alleen om nemen maar vooral ook om geven draait? Want, uit alle onderzoeken blijkt dat mensen die er wél in slagen een stabiele relatie te onderhouden met hun partner gezonder en gelukkiger zijn.

Geld
1 januari 2002. Het lijkt steeds waarschijnlijker dat onze kinderen deze datum met rode letters in hun digitale geschiedenisboekjes zullen terugzien. 1-1-2002: de dag waarop de keiharde gulden werd ingewisseld voor de smeltende euro. Immers, steeds duidelijker wordt dat bij de invoering van de euro politieke motieven de voorrang hebben gekregen boven gezonde financiële afwegingen. Zullen onze kinderen ons straks bestoken met woedende vragen? Hoe moeten we hen uitleggen waarom we níet massaal de straat op zijn gegaan toen de gulden minstens tien procent ondergewaardeerd in de euro opging, waarom de zwakke economieën van Griekenland en Spanje evenveel leenfaciliteiten kregen als de sterke economieën en waarom Nederland miljarden uitleende aan noodfondsen? Zij zitten straks met de gebakken peren, met een weer overeind gekrabbelde euro of een weer ingevoerde gulden en in elk geval met de financiële krater die onze nog altijd riante verzorgingsstaat zal nalaten.

Waarom kregen rijke 65-plussers, die royaal konden rondkomen van hun eigen pensioen en vermogen, óók maandelijks AOW? Je hoort het onze kinderen al vragen. Had dat effe niet gedaan, zullen ze redeneren, dan was de kinderopvangtoeslag niet helemaal afgeschaft. En waarom stemden jullie in 2011 in met dat pensioenakkoord terwijl dat voor ons jongeren nadelig uitpakte? Ja, maak je borst maar nat. Onze kinderen zullen ons straks het vuur aan de schenen leggen. Dus jullie hebben al het Groningse gas opgestookt of verkocht – voor wát eigenlijk? Voor zonne-energiepanelen op elk dak zodat wij ons huis nu kosteloos kunnen verwarmen? Nee, voor een Betuwelijn die nu nóg op een Duits boemel uitkomt! Voor een peperduur tunneltje onder het Groene Hart zodat een handvol koeien ongestoord kan blijven grazen terwijl de HSL-lijn onder hen door raast. Of onze kinderen straks echt zo fel van leer zullen trekken? Wellicht valt het allemaal wel mee, zeker wanneer je nu vast zelf maatregelen neemt en een paar sappige appels voor de dorst voor hen opzij legt. 


Natuur en milieu
Helaas dreigt ook hier het mantra: “Sorry jongens, op is op.” Met onze grijze haren kunnen we straks fijn verhalen over de tijden waarin we voor een habbekrats de wereld rondvlogen. “Voor een tientje zaten we in Barcelona met Easyjet! Kan je het je voorstellen?” Ongelovig én verontwaardigd zullen ze ons aanstaren. Links stemmen en voor noppes kerosinedamp de lucht inpompen, hoe konden we dat met elkaar rijmen? Leuk hoor ma, die dia’s van je zwerftocht naar Machu Picchu, de onherbergzame Inca-stad in Peru, en pa, wat dapper van je, die boottocht langs de toen nog beboste oevers van het Amazone-woud. Heel imposant allemaal. Maar die plaatjes kunnen niet verhullen dat jullie er gewoon op los leefden zonder je echt om de natuur druk te maken. Jullie kochten je schuldgevoel gewoon af met een groenbak, een linkse stem, een paar duiten in de collectebus en papieren adoptiekind uit Madagaskar. Lekker makkelijk. En dat hele ruilsysteem met die emissierechten waardoor Nederland koolstofdioxide kon blijven uitstoten door een paar bomen te planten in Oost-Europa? Een koehandel was het! Zou het echt zo’n vaart lopen? Zullen onze kinderen ons straks echt overladen met verwijten of toveren Al Gore en zijn vrienden een paar minuten voor twaalf betoverende oplossingen uit de hoed? Het woord duurzaam ligt tegenwoordig op ieders lippen maar feit is dat alleen verstokte klimaatsceptici nog geloven dat alles ongestoord groeit en bloeit in de natuur. Realisten gaan er vanuit dat de aarde zeker de mens overleeft maar betwijfelen of dit omgekeerd ook het geval zal zijn. Als we zo doorgaan, wordt de aarde onleefbaar voor de intelligente aap Homo Sapiens. Overal rinkelen alarmbellen. Ondanks alle goede voornemens stijgt de CO2-uitstoot, neemt de biodiversiteit snel af en zinken kettingzagen dagelijks weg in de duizenden tropisch hardhoutreuzen waar onze parketstroken en kozijnen van worden gemaakt. Dankzij een gecorrumpeerd groen labeltje kunnen we onszelf wijsmaken dat de bomen duurzaam gekapt zijn. Gelukkig zetten sommige pretparken nog een paar reusachtige kassen neer waar plukjes tropisch oerwoud kunnen overleven onder menselijk toezicht.
We leren onze kinderen afval te scheiden en zelfs, althans de eco-diehards onder ons, om het nietje uit het theezakje te halen (“Op de stort in de ijzerbak gooien, Jantje”) en tegelijkertijd verbranden we zorgeloos onze fossiele brandstoffen, patrouilleert onze marine aan de grenzen van de EU om de stranden vluchtelingvrij te houden terwijl die stakkers alleen maar hun land uit willen omdat wij hun markt kapot maken met gesubsidieerde landbouwproducten uit de EU. Hoe we dit straks gaan uitleggen aan onze volwassen kinderen? Niet. Ze worden net zo erg als wij. 

Vrolijk verhaal
Excuses, dit is al met al geen vrolijk verhaal geworden. Maar we kunnen niet altijd praten over verjaardagsfeestjes, opvoedboeken over alledaagse probleempjes of een nieuw educatief spelletje voor op de iPad. Soms moet je als ouder vooruit durven kijken, écht vooruit, verder dan de broodtrommel van morgen, verder dan de middelbare schooltijd, echt járen vooruit. Soms moet je eerlijk voor de spiegel gaan staan en tegen jezelf zeggen: ik doe mijn best mijn kinderen een gelukkige jeugd te geven, maar krijgen ze straks ook een onbezorgde toekomst? Vraag je dan af wat jij er zelf aan doet, welke keuzes jij zelf maakt. Want, de toekomst van ons allemaal begint elke dag opnieuw.

Tekst: Henk Hanssen